Mateusz Mieses

(Matatiahu i Matityahu Mizes) używał pseudonimu: M.M. Mateusz Przemyski

(30.06.1885 Przemyśl – 18.01.1945)

Filolog, historyk, publicysta, działacz społeczny; brat Józefa Miesesa (naczelnego rabina Wojska Polskiego). Pochodził z kupieckiej rodziny (ojciec: Jakub Ozjasz, matka: Chaja Lea z Gansów) związanej z haskalą. Najpierw uczył się w chederze rabina Glazera, następnie ukończył Państwowe Gimnazjum Klasyczne w Przemyślu. Studiował filozofię na uniwersytecie w Wiedniu. Od 1910 pracował naukowo we Lwowie, Krakowie, Wiedniu i w Berlinie, zajmując się religioznawstwem, filologią, historią i obyczajowością Żydów. Podczas I wojny światowej służył w wojsku austriackim. Żona: Ada Jakeles, od 15 sierpnia 1926. Był ławnikiem Zarządu Miejskiego w rodzinnym Przemyślu (1928-1934) oraz przewodniczącym Związku Kupców.

Współpracował z licznymi czasopismami i dziennikami żydowskimi, wydawanymi w języku jidysz, hebrajskim (np. „Ha-Micpe”, „Ha-Olam”, „Ha-Jarden”, „Ba-Derech”), jak i w jezyku polskim ("Wschód", „Gazeta Wieczorna”, „Kurier Lwowski”, „Chwila”, „Nasz Przegląd”, „Nowy Dziennik”, „Miesięcznik Żydowski” i inne) oraz w języku niemieckim. Obok mnóstwa artykułów, napisał: W kwestii nienawiści rasowej (1912); Etyka żydowska a Europa (1933); Judaizanci we wschodniej Europie (1933); Żydzi w obronie granic Polski przedrozbiorowej (1935); Nauka o rasach w służbie polityki (1937); Żydzi jako rolnicy w dawnej Polsce (1938); Polacy chrześcijanie pochodzenia żydowskiego (1938, tom 1-2), zawierająca 315 życiorysów z genealogią wybitnych osobistości. W języku niemieckim napisał, między innymi: Zur Rassenfrage, 1919; Die Jüdische Sprache. Eine historische Grammatik des Idioms der integralen Juden Ost- und Mitteleuropas, 1924).

Jesienią 1943, po likwidacji getta w Przemyślu, deportowany do obozu w Szebniach. Od lutego 1944 w obozie w Płaszowie, gdzie z innymi żydowskimi więźniami katalogował książki z żydowskich bibliotek. 18 stycznia 1945 roku zmarł podczas marszu do obozu w Gliwicach.